Hebben bedrijven ook vrijheid van meningsuiting?
21 januari was een heuglijke dag voor de lobby-firma's op K-Street in de VS. Het Amerikaanse Hooggerechtshof deed namelijk uitspraak in de zaak 'Citizens United versus Federal Election Committee' (pdf). De zaak ging over de vraag of de overheid grenzen mag stellen aan hoezeer bedrijven zich mogen uitspreken voor of tegen een kandidaat tijdens verkiezingen. Tot 21 januari waren er namelijk grenzen: een kandidaat mocht alleen donaties ontvangen van particulieren of van 'Political Action Committees' (PACs). PACs pretenderen vaak namens burgers te spreken, maar die worden zelf vaak weer gefinancierd of organisatorisch ondersteund door grote corporaties. PACs mogen ook direct campagne voeren voor of tegen een kandidaat, en worden dus vaak als spreekbuis gebruikt voor het bedrijfsleven: de 'bezorgde burgers' die zich tegen Obama's gezondheidszorg-voorstellen te weer stelden, werden vaak door farmaceutische bedrijven en zorgverzekeraars gefinancierd.
Die omweg is nu dus overbodig geworden: volgens het Hooggerechtshof mogen bedrijven, maar ook vakbonden, voortaan zelf direct advertenties plaatsen en campagne voeren voor of tegen een bepaalde kandidaat of een bepaald voorstel. Dit omdat bedrijven ook 'personen' zijn en als zodanig ook vrijheid van meningsuiting hebben - een beperking daarvan is ongrondwettelijk en moet dus worden afgeschaft. Wat moeten we hier nu van maken? Is dit de doodsteek voor de Amerikaanse democratie?
Zo'n vaart zal het wel niet lopen, maar als het aan Obama ligt is dit toch wel een een grote tegenslag. In een reactie op de uitspraak liet hij weten dat dit de deuren voor 'special interests' wagenwijd openzet, en beloofde hij samen met het Congres zich ervoor in te zetten dat de wet dusdanig veranderd wordt dat bedrijven alsnog geketend worden in hun mogelijkheid het democratisch proces te beïnvloeden.
Jan Witold Baran, een Amerikaanse advocaat gespecialiseerd in kies- en campagnerecht, vindt de reacties allemaal maar overdreven. In een artikel in de New York Times laat hij weten dat de uitspraak van de rechter wel heel breed geïnterpreteerd wordt. Bedrijven mogen dan weliswaar zelf campagne voeren, maar alle wetten rondom donaties blijven gewoon bestaan. Met andere woorden: bedrijven mogen nog steeds niet direct geld geven aan kandidaten, en zullen hun politieke activiteiten altijd nog volledig openbaar moeten maken.
Er zijn nog meer interessante argumenten voor deze beslissing. Het rechtse Fox merkt op dat bedrijven via PACs tot nog toe ongeveer 50/50 aan Republikeinen en Democraten geven, en verwachten dat dat zo zal blijven. Als dat zo is, dan maakt deze uitspraak geen verschil voor het verloop van de campagne. De progressieve Boston Globe bevindt zich verrassend genoeg aan dezelfde kant, maar om een heel andere reden: vaste columnist Jeff Jacoby ziet dit als een uitgelezen kans om de bemoeienis van het bedrijfsleven met politieke campagnes gelijk te trekken. Eerder hadden de grote commerciële media-conglomeraten, zoals bijvoorbeeld News Corporation, de moedermaatschappij van Fox, een monopolie op het zich mengen in het politieke debat. Nu krijgen andere commerciële belangen eindelijk gelijke rechten om zich ook te laten horen.
Een derde en laatste argument voor deze beslissing is dat het de transparantie juist kan vergroten: wanneer een verzekeringsmaatschappij zich uitspreekt tegen een kandidaat via een PAC, dan noemen ze die PAC vaak iets als 'Bezorgde Burgers tegen plan X'. Een doorsnee TV-kijker vraagt niet door en denkt dat deze PAC écht een committee van bezorgde burgers is. Met deze uitspraak hoeft een bedrijf niet meer de omweg van een PAC te volgen ('astroturfing') en kan direct de burger aanspreken. Het gevolg is echter wel dat de burger beter weet wie de afzender is van een bepaald argument, en dus ook beter kan weten welk belang de afzender erbij heeft. En een advertentie die afsluit met 'Bezorgde Zorgverzekeraar tegen plan X' komt gewoonweg een stuk minder overtuigend over dan de voornoemde bezorgde burgers.
De Huffington Post is echter fel tegen: bedrijven zijn geen personen en kunnen dus ook geen fundamentele burgerrechten claimen, aldus Adam McKay. De New Yorker ziet een groter gevaar voor rechterlijke verkiezingen. In twee-derde van de staten in de VS worden rechters verkozen, en juist daar zouden bedrijven een gevaarlijke invloed kunnen hebben. Vergelijk het met bedrijven in de EU die campagne hadden mogen voeren voor of tegen een Ijzeren Neelie voor de mededinging in de Europese Commissie, of voor een bedrijfsvriendelijke slapjanus. Tot slot blijft natuurlijk het feit dat bedrijven meer te spenderen hebben dan welke andere organisatie ook, en zich eerder ook niet te beroerd hebben gevoeld zich te mengen in het politieke debat. Stel dat Goldman-Sachs nu maar één promille van haar winsten uitgeeft aan een campagne tegen de kandidaat die de banken aan banden wil leggen, dan is er vrijwel geen enkele partij die het geld heeft voor een effectief tegengeluid. Dollars worden zo belangrijker dan stemmen.
Ik sta er zelf ambivalent tegenover. Enerzijds is het vreemd om bedrijven een mensenrecht toe te kennen: bedrijven zijn dan wel 'rechtspersonen', maar geen personen van vlees en bloed. Anderzijds hebben bedrijven wél legitieme belangen, en die legitieme belangen dienen ook gehoord te worden in het publieke debat. Of dit de beste manier is om dat te doen, zal in de loop van 2010 nog moeten blijken.
twee reacties
Hey Eric,
Ja, klopt. Je zou echter verplicht kunnen stellen dat bedrijven altijd namens zichzelf spreken en dus niet meer via een PAC kunnen doneren. Je hebt gelijk dat dat dan weer niet voortvloeit uit de beslissing van ‘SCOTUS’, zoals de Amerikaanse incrowd het hooggerechtshof liefkozend noemt.
Zoals ik al zei: ik weet gewoon nog niet precies wat ik er van vind.
Daniel, even kort in response op dat derde argument:
Er is natuurlijk wel een reden waarom bedrijven die zich uitspreken via een PAC, zo’n PAC liever een “verhullende” naam meegeven in de trant van “Bezorgde Burgers tegen plan X”. Welke reden is er eigenlijk om aan te nemen dat bedrijven ook direct richting de burger wíllen communiceren als gevolg van deze uitspraak?
Je stelt namelijk dat bedrijven straks niet meer de omweg van een PAC hoeven te bewandelen, maar voegt er direct aan toe dat de boodschap “Zorgverzekeraar tegen plan X” minder overtuigend is. Hoe zit dat precies?